Tabla de contenidos para Deasachadh 03 - Am Màrt 2022 en LUD

LITRICHEAN GU 'N DEASAICHE Càit an imigh na feur ghorm uile 'r falbh? Leis an teachd de Fèille Pàdraig, bith na simbóil de 'n t-earrach math orainn ann sa Gleann Uisge Dhearg, nach eil ead sin? Tha na gèadh 'tilleachdainn gu Tuath, tha sneachd 'leaghadh a mach, tha na lann 'tilleachdainn gu beò. Agus an uaine h-uile. 'S beagan ro mhòr uaine. Mar bithidh tuil eile de sgéaltan mí-cheart uamhasach uaine againne Fèille Pàdraig so. Feum mi do chur an ceist chugam fhé «Càit an imigh na feur ghorm uile 'r falbh?». Nach eil ghorm na dhath de na Gàedheal? Na dhath de 'n Nèamhaidh? Na dhath de 'n Talamh, Farraige 'us Spéir? Có tha gléidh greigh so na Gàedheal fiadhain a-nis? Nach eil fìos aga-sa? Chan eil sibh beathaich…

Tha nan Reannach no Rionnach gach àite, ceanntar 's tràigh ri taobh an Eileanan Siar, agus ri taobh tràigh thairis nan Gàidhealtachd cuideachd. Seo 'n iasg beag, ach tha e gu math le sealgaireachd agus 'iasgaireachd le h-aghaidh iasg nas mhóir. Bith ead ri chéile mu bruacan-gainmhich ri taobh an tràigh. Bith ead ri chéile sa sluaghan mór cuideachd o àm gu h-àm. Chan eil sin deacaidh do gabháil ortha. Nuair a dheunamh u 'mach do'n iasgaireachd le na Reannaich, bith àm samhraidh gu math 's gu gasta don iasgaireachd leotha. Th' sin an sgeul mar 's iasg a' shamhraidh ead fhé! Tosaich an àm nan Reannaich mu Céitean gu h-Iuchair agus Lùnastal gu Sultain. Tha craic an-mhor le nam pàistean nuair a bithidh daoibh a-muigh ri taobh an tràigh…

As dheidh nuair chuaidh an t-Urramach Seumas MacShuibhne gu Tír nan Òglaich do'n obair ann le h-aghaidh coinneamh nuadh nan Eaglais Cléirich eile mu 1870, thánaig mhic-leinn no h-urramach nuadh eadar muinntear Gáidhealach an-seo 'gus dhubhairt e: "Cha bhithidh nan òrain duilich-uabhasach agus brònach leinn san eaglais ri linn seirbhis air ais a-rithist air aghaidh mar tha ead òrain Gàilig agus 's ead uabhasach mar sin! Bithidh mhaid 'ceòl-òrain Aimearagach (as Beurla) amhàin as air aghaidh an-diugh!" Sheas fear 's clann aige amhàin shuas annsin 's ann, agus dh'fhàg ead a-muigh as an eaglais gun mhall. Air ball an latha sin, rinn am ministear nuadh an cuairt gu toigh am fear sin mar bha suim aige carson dh'fhàg ead a-muigh ri linn an seirbhis. Chuir e 'n ceist chuige mu…

Fuair Bríghde Nic Ghiolla Bhríghde bás i gCarn Dhubh, Sruth an t-Sábháil, Ceanada ar 24adh Feabhra 2022, agus ba 101 bliadhna d'aois uirthi fosta. Rugadh agus tógadh í fhéin sa Cois Clóidigh, Bun Beag, Gaoth Dobhair, Tír Chonaill, agus ba seachd daoin' eile léi sa chlann ann. Rugadh í ar 21adh Meán Fómhair 1920 le linn Cogadh le Saoirse, 'gus ba rudaí deacair san am sin fosta. Ba sí d'inghean Eoin Hiúdaí Mac Giolla Bríghde (athair) agus Áine Hiúdaí Mhuirisín Uí Cholla (máthair). Thánaig Áine Hiúdaí Mhuirisín as Inis Meadhan ó dhúthchais. Chuaidh Bríghde 'gus do deirfiúr Síle go Dún Éideann 'lorg obair sna 1930idí. Ba bean alltra í fhéin agus fuair sí obair deas i n-Dún Éideann fosta. Ba sí 'nn le linn Dárna Cogadh na Dhá Ghall (1939…

Tá ár bhfeirm againn' in Mhinneasóta Thuaidh. Scríobh mé giota beag faoin bhfeirm an mhí seo caite. An mhí seo, an mhí an Féile Pádraig agus an earrach go h-iarsmaí geimhridh. Tá thart ar 2.3 méadar sneachta tar éis titim anseo an geimhreadh seo. Ach tá an earraigh ag teacht. Tugann an t-earrach tascanna nuadh don fheirm: siúcar na crann, meannáin, ag bailiú cainneanna fiadhain. Tá an chéad tasc earraigh á dhéanamh siúcar na crann. Tógann sé 30 lítear siúcar na crann le h-aghaidh lítear amháin siúcar na crann. Tá 'n sú nó siúcar na crann bailítear agus bruite gach lá. 'S cócaireacht muid é gach lá ar feadh dhá nó trí seachtaine. Coinnímid cuid acu agus tugann muid cuid eile ar shiúl. Tugann ár gabhair breith san earrach. Déanann…

D'éirigh na Gaedheil amach in éadan na Gaill ar Talamh an Éisg, Oileán Úir le linn an Geimhreadh na 1697. Thánaig na Franncaigh go Talamh an Éisg amuigh as Nuadh Frainnge do throid in éadan na Gaill ann. Ba sin i n-dhiaidh Cogadh na Dhá Rígh trasna na Gaedhealtachd nuair a d'éirigh na Gaedheil amach in éadan na Gall-Shasannaigh agus in éadan na Gall na h-Eóraip fosta. Ba Cogadh in Éireann (1688 go 1692) 's in Albainn (1689 go 1694). Fuair Arm na n-Gaedheal bhriseadh sa chogadh seo, 'ch chuaidh iad ar aghaidh leis an cogadh in éadan Sasuinn leis Arm na n-Gaedheal agus Briogáid na Gaedheal faoi cosanta na Fhrainng, agus trasna na dtonnta chun ar Oileán Úir san Achaidh an Iubhair, Àpalaid agus ar Talamh an Éisg go…

'S Madaidh-Cuain nam Madaidh-Allaidh nam Farraige gun teagamh! 'S feariasgaire mi fhé 'gus chonnaig mi ead 'obair ri chéile do ghoid iasgaich asam nuair a tha mi 'obair a-muigh air an farraige gu h-áiridh. Cha dheunamh ead sin nuair a tha mi no tha mhaid dlùth nan Eileanan agus dlùth tràigh eile cuideachd mar 's an-clisteach ead fhé le sin gun teagamh mar feumaidh ead am biadh - m'iasgaich -asam agus bith mhaid an-fhearg an aghaidh ortha nuair a dheunamh ead sin oirnn gach àm nuair bith mi do'n obair san àite 'mhàin air an fharraige. Thoir ead - nam Madaidh-Cuain - air gach taobh mu'n am bàta leinn agus fuirich leotha oirnn do chur lìontan faoi h-uisge. Fuirich ead ann leinn le cúpla uair agus fuirich ead le h-aghaidh…

10 Di-Domhnaich Tùrnais Rachaidh mhaid gu coille roimh an latha seo. Déanamh mhaid sin mar feumaidh mhaid do chruinnimh nam meuran-chraoibhe le latha seo. Nuair a dhéan oirnn sin, rachaidh mhaid gu h-Aifreann a-steach san Eaglais áite. Tha nam meuran-chraoibhe cuid mhor na h-Aifreann air latha seo gun teagamh. Cuiridh na Sagairt am Beannachdan Naomhtha 's Dhia Mhor. Bithidh nam meuran-chraoibhe beannachd as dheidh sin, agus thoir ead chun dachaigh mar sin amháin. 17 Di-Domhnaich na Càisge Tha latha 'n-mhor le daoine na Críosda. Dh'éirich Críosd shuas a-muigh as am Marbh air latha seo 'gus chaidh e gu Flaitheas annsein cuideachd. 'S latha mór le Fíor Gáidheil cuideachd, mar bhuaidh Briain Bóraimh an Cath Chluain Tarbh air latha seo sa 1014 nuair a bhristeamh e na Lochlannaich a-muigh as…

Ba Fíor Gaedheal agus bean dochreidte Caitlín Ní h-Aodha. Rugadh 's tógadh í ar Eilean Naomh Eóin i gCeanada ar 12adh Samhainn 1876. D'fhág sí 'muigh as sgoil sa bhliadhain 1892, agus chuaidh sí do'n obair leis Eaglais Caitliceach eadar na Daoine Dhúthchais sa 1899. Bhí sí 'nn eadar 1899 go 1902, agus d'fhág sí 'nn mar d'iarr í do'n obair le sgríbhneoir. Sgríobh Caitlín leabhair ionntach mhaith agus dochreidte faoi cearta bean, cearta Caitlicigh sa Cheanada, cearta Daoine Dhúthchais agus cearta na n-Gaedheal fosta. Rinn sí turas an-fhada trasna na Machairean Móra ó 1902 go 1908. Fhuair obair maith uirthi i dTír a' Bhuachaille nuair a fhuair sí céad cartlannaí na Tír a' Bhuachaille sa 1908. Ba sí 'nn go dtí 1913 nuair a Lonndain, Sasuinn do'n obair le…

Blianta roimh an úll, ba é samhaltán ar Nua-Eabhrac an t-Oinniún nó an t-Oinniún Mór. Agus san aois ársa, bhí an oinniún ina chomhartha don féineacht: sraith scraitheanna a eascraíonn chun lár folamh na bunsraithe. Is tada an féin a chiallaíonn an fréamh-fásra a sheasann di. Téann na sraitheanna iomadúla i Nua-Eabhrac siar go dtí an t-sean-aimsir, agus tá na Gaedheil i láthair ag gach ré ann le scéal a insint. Is éard atá sa ré-léarscáilíocht seo ná cnuasach de na scéalta sin a insítear laistigh agus trasna dhá theanga, cosúil le cruinniú an acomhail. San áit chóineasaithe seo is iad siamsóirí agus fir naofa, bradacha agus polaiteoirí h-Éireannaigh thar sáille; agus liodán fada de go leor díseanna dá leithéid. Baineann na Gaedheil Nua Eabhrac feidhm leis an Ghaeilge mar…

FÍOR DHATH AR NAOMH PÁDRAIG 'S dath ghorm an fíor dhath ar Naomh Pádraig a chairdean! Agus tá fhios againn sin mar bha gorm an fíor dath amhain na Gaedheal le mílte 's mílte bliadhain gan amhras 's gan bris suas go dtí 1642 nuair a chuir Eoghan Ruadh Ó Néill an dath uaine 'stigh sa Ghaedhealtachd nuair a d'fhill sé chun abhaile do throid in éadan an Gaill le linn Cogaidh na Trí Rioghachtuibh i gcosanta na Gaedheal agus na Gaedhealtachd. Dhéan é sin mar chuir Séamus VI na h-Albainn (Séamus I na Sasuinn) an bratach na h-Éireann ar bratach uabhasach nuadh na Gaill nuair a fhuair sé 'n obair - rígh Shasuinn - sa bhliadhain 1603. 'S gorm an dhath náisiúnta na Gaedheil eile san Albainn, Gailíse 'gus…