LUD Deasachadh 04 - An Giblean 's An Céitean 2022

LITRICHEAN GU 'N DEASAICHE Bh' e fada dà mìosan againn, leis na tuileachadh tharais na Gleann Uisge Dhearg, agus turas mi fhé gu na Sean Gàedhealtachd de h-Èireann. 'G illeadh gu Gleann Uisge Dhearg leis uisge a steach na taighean, agus pàircean dèanamh lochan gun dòchas do 'm bàrr 'fuaigheal mhoch bhliadhna so, tha mi fhé miann orm do till dachaigh gu h-Èireann. Far a bheil tha na raon coltach an neulan de Nèamh, th' an aimsir gu math air an corp, ach tha na daoine tràilleach le tráma 's 'smuaintean de na coilíneach. «How are we supposed to start a war?» ceist ead. Chan e leis na Bheurl' amhàin. Chan e le ceann mòr agus Sasannaich egothan agaibhse. Chan e leis aragot. Chan e leis na daoine acadamaich. Chan…

Tá oir-thuaisceart Mhinneasóta clúdaithe san choillte. Buaileann dhá bhith óm coillte h-éagsúla le chéile anseo: cruadh-adhmad thuaidh agus bóireach. Tá daichead acra talún ag ár bhfeirm againn, agus tá h-ochtó faoin gcéad de faoi choill. Tá 'n dá chineál saintréith ag ár na gcoillte linn. Mar sin, tá roinnt scileanna coillteachd ag teastáil chun an talamh seo a bhainistiú. Ní mór go mbeadh a fhios againn faoi cineál crann éagsúla crann agus conas adhmad a ghearradh síos agus a ullmhú le h-aghaidh tógála 'gus téimh. Tá go leor cineál crann anseo. I measc na n-adhmad cruadh coitianta tá mailp, dair, fuinseog, caorann, teile, coll, beith, agus poibleog. I measc na mbuaircíneacha coitianta, tá giúis, sprús, péine, céadar, agus learóg. Tá formhór na cineal crann ar ár bhfeirm againn. Tá an…

D'éirigh sluagh Gaedhealach amuigh san éirigh amach le linn na t-Samhradh 1702. Dhéan iad sin mar bha na Sasannaigh an-chruadh acu gan amhras. Thánaig Gaedheil Caitligeach agus Gaedheil Prodastúnach le chéile do throid in éadan na Gaill san éirigh amach seo. Thosaidh na Gaedheil an obair chun go h-éirigh amach nuair a d'fhoghluim iad faoi cogadh nuadh eadar na Franngaich agus na Sasannaigh. Ruaig sluagh beag Gaedhealach chun ar na loinge Sasuinn istigh na calafoirt ann, agus ghoid iad amuigh le dhá long mór fosta. Chuaidh iad go Frainng Nuadh agus phlean iad do fhill ar ais aríst leis armáilte maith acu 'nn. Nuair a rinn na Gaedheil an éalú math mór amuigh ar an fharraige, thosaidh na sluagh Gaedhealach mór an t-éirigh amach mór ar an príomh-tíre 'nn ar…

Tha 'n òran seo mu'n am fraoich aig obair chun do chur dathan air nan eadaidh agus air nam breacan gu h-áiridh. Sgríobh Siusaidh an òran seo sa bhliadhain 2017. Rinn i sin mar dh'iarr i òran mhath aici mar thánaig i 'gus cúpla chairdean ri chéile do chur Feis Gáidhealach ann sa bhaile mór Nuadh Eachraic ri linn an t-samhramh 2017. 'S òran le na daoin' òige gu h-áiridhe. Ho ro luaidh, o hoHo ro luaidh, o hoHo ro luaidh, ho ro luaidhHo ro luaidh, o ho! (I)Seo an t-uisge, Ceart gu leòr?Seo na duircean daraichTha na duic-daraich mhòr!Gus am bi am dath cho làidir. Ho ro luaidh, o hoHo ro luaidh, o hoHo ro luaidh, ho ro luaidhHo ro luaidh, o ho! (II)Dè rinn tha a-raoir?Bhruach mi na…

Coineascar fionnuar a bhi ann agus Árdcheann an Mhórshiúil ina sheasamh ar ardán dín Fhoirgnimh Stáit Impireacht sa mBaile 'n Úill Mór. Meath an chlapsholais le teacht na h-oidhche Naomh Pádraig mar a mhachnaigh sé i mbun ar phobail, ar mhuintearas. Chaith an ghriain scáthanna fada 'g dul in éag mar d’éirigh an ghealach agus a bhrionglóid. Tharraing sé anáil dhomhain a’s an leoithne 'g séideadh trína pholláirí. Easanálaíodh na feadáin mhóra 'g baint macalla na sráideanna cuasacha cathrach i gcéin. Sroicheadh siansaí múchtacha le rince ina chloigeann na cásmhaireachta. Do sgaoil an tionól lae mhóir. D'fhillfidís a mbailte féin. Mogall na sluaite á dhéanamh brus na n-aonán de. Chualathas gártha cheiliúrtha ag tréigean. Thréigfidís Cúigiú n-Ascaill trí shráideanna taobh ag trasnú thart ar fud an ghréasáin. Rachaidh siad anuas…

Thosaidh cogamh fíochmhar a-mach air sléibhean na h-Àpalaid an aghaidh cìosan nuadh air uisge bheathaidh (uisge beatha) le riaghaltas nuadh Stáidean Aimearaga. Bha sin cogamh an aghaidh nan dhaoine bhochd an-seo 'gus cha rabh sin cóir 's ceart! Bha Deòrsa Bhasantáin a-muigh 'g sabaid an aghaidh nan daoine bhochd annsein cuideachd, agus cha mhath leotha - daoin' Aimearaga do fhoghluim mu sin an-diugh gun teagamh! Thosaidh an comhaireachd an aghaidh cìosan nuadh air 27mh Iuchair 1791 nuair a thánaig daoine Gaedhealach ri chéile do chainnt mu'n obair-rudan deacaidh le riaghaltas náisean nuadh. Cha rabh na daoine seo h-airgid math 's mór aca mar cha rabh airgid shuas na h-Àpalaid san ám sin. Ach char smaoinigh daoine saibhir nan riaghaltas mu nan daoine seo 'nnsein gun teagamh. Chuir na daoine Gáidhealach…