Tabla de contenidos para Deasachadh 12 - An Lùnastal 's An t-Sultain 2023 en LUD

LITRICHEAN GU 'N DEASAICHE Bha mìosan fhada ag muinntear nan Gàedheal gun dabht. Chaidh Fionnlagh MacLeòid agus chaidh Rónán Mac Aodha Bhuidhe gu Dhia Mhór ri linn an t-seachdainn so. Agus cha rabh aoise móra aca cuideachd. Bha fhir an-mhath ead fhé 'gus chuir an beirt fear Fíor Gàedheal obair saoghal gu Gàedhlig agus gu muinntear nan Gàedheal cuideachd gun dabht. Agus tha 'n àm oirrn' anis do leanaidh air aghaidh leis an obair gun mhall mar tha sin an-thábhachtach cha caillidh leinn an obair a dhéan ead ri linn an t-saoghail aca. Rinn sinn gu h-Albainn air son am mios meala 'gainne. Agus iarraidh mhuid do chur obair ùr gu Gàedhlig agus gu muinntear nan Gàedheal ann gun dabht 's mall! Bha i sin gasta 'gus an-ùir do'n éisteachd…

Làithean Mór A' Mhìos - An t-Sultain 04 - Là na h-Obrach14 - Gaelach Úr23 - Co-Fhad-Thràth an Fhoghair29 - Gaelach Lán30 - Là Náiseanta Fhìrinn 's Réite Ath Mhìos - An Dàmhair 03 - Là Mothachamh nan Bànann-Dúthchais09 - Féill Buidheachais10 - Là Daoine Dúthchais14 - Gaelach Úr28 - Gaelach Lán31 - Oidhche Shamhna Ath Làrna Mhìos - An Samhainn 01 - Féill Samhainn08 - Là Nàiseanta Seann-Saighdearan Daoine Dúthchais11 - Là Chuimhne13 - Gaelach Úr27 - Gaelach Lán Là Daoine Buidheachais Seo féill air gach aon dárna Dé Sathairn i n-Deireadh Foghmhair i gCeannada gach bliadhain. Beadh sin ar 9adh Deireadh Foghmhair an bhliadhain seo 'gus tiocaidh clainne 's daoine Ceannadach le chéile do'n ith beile móra 'gus mar tá sé lá spéisialta fosta. Oidhche Shamhna So féill…

Rugadh Sosaidh Nig Robhartaigh san an cheanntar Inbhear i n-deisceart Thír Chonaill ar 13adh Feabhra 1827. Ba deichniúr páiste sa chlann léi, 'gus d'fhág Clann Mhig Robhartaigh go Cionncionnataigh san an Ohio (na Lochan) sa bhliadhna 1831 mar d'iarr siad fíor saoirse, fíor ceartas, fíor cearta 'gus fíor saoghal nó beó agu 'muigh as na tighearnaí talamh agus amuigh as na Gaill agus na Sean Ghall fosta. Rinn iad turas fada 'mach as Tír Chonaill trasna 'n Fharraige Mhór go Dúthaich nan Craobh mar sin amháin! Sa bhliadhan 1841, chuaidh Sosaidh go sgoil faoi riaghaltas na t-Ord Mnaoi Naomtha na Notra Dam na Namur (Notre Dame de Namur sa Fhranngais) agus thánaig an t-Ord seo 'mach as an Bheilg ó dhúthchais. Thánaig iad go Cionncionnataigh sa bhliadhna 1839. Chuaidh Sosaidh…

Bíonn go leor oibre ar siúl ar fheirm san oir-thuaisceart Mhinneasota i rith an t-Samhraidh. Tá 'n Geimhreadh fada 'gus tá 'n Samhradh gearr, mar sin oibrímid go cruadh nuair a bhíonn sé te. Ach déanaimid iarracht taitneamh a bhaint as an Samhradh freisin. Rud amháin is maith liom a dhéanamh ná dul ag iasgaireacht. Tá dhá mhórchineál iasgaireachta annseo. Tá uisge domhain fuar ag Loch Uachtarán, agus gabhann daoine Pollán Locha, Breac, Bradán agus Iasg Geal sna h-uisgí seo. Tá na lochanna intíre níos teo 'gus níos éadomhain annseo againn freisin. Maireann iasg eile sna h-uisgí seo. I measc na n-iasg tábhachtach le h-aghaidh ithe “Bhallaghaidh” (cosúil leis an Sandar, Sander lucioperca), Liús Tuaiscirt, Péirse Buidhe, Geolbhach Gorm (cineál iasg bran), agus “Crappaidh” Dubh (Pomoxis nigromaculatus). Le déanaí chuaigh…

‘Ní féidir leat é sin a dhéanamh annseo.’‘Cén fáth?’‘Ná labhraíonn tú an teannga sin annseo.’‘Ach, arís… cén fáth?’ Tá caidreamh grádh - fuath againn le teanngacha i mo thír dhúthchais. Mar a sgríobh mé faoi cheana, níl teannga náisiúnta shainithe, dhlíthiúil ag Meiriceá. Mar páiste, fhoghlaim mo sheanathair an teanga Gearmáinis Tír na Choillte, timpeall ar aimsir an Darna Cogadh Domhanda. D’fhill go leor fear ón gcogadh agus chuir siad cosc ar a dteaghlaigh Gearmáinis Thír na Choillte a labhairt sa bhaile. Bhí seanathair m’fhear céile ar dhuine de na fir seo. Ba Táilliúir é féin agus a bhí buartha faoina shiopa, dá leanfadh sé air ag labhairt na teannga seo. Chruthaigh an eagal seo timpeallacht ina bhfuil teannga choitianta nach gcloistear nó nach labhraítear a thuilleadh, a bhaineann go…

(I)Ochón! A Dhonncha, mo mhíle cogarach,fen bhfód so sínte;fód an doichill ‘na luí ar do cholainn bhig, moloma-sceimhle! Dá mbeadh an codladh so i gCill na Dromadort nó in uaigh san Iartharmo bhrón do bhogfadh, cé gur mhór modhochar, is ní bheinn id’ dhiaidh air. (II)Is feoite caite ‘tá na blátha scaipeadh ar doleaba chaoilse;ba bhreá iad tamall ach thréig a dtaitneamh,níl snas ná brí iontu.‘S tá an bláth ba ghile liom dár fhás ar ithirriamh ná a fhásfaidh choícheag dreo sa talamh, is go deo ní thacfaidh agcur éirí croí orm. (III)Och, a chumannaigh! nár mhór an scrupall éan t-uisce dod’ luascadh,gan neart id’ chuisleannaibh ná éinne ingaire duit a thabharfadh fuarthan.Scéal níor tugadh chugham ar bhaol molinbh ná ar dhéine a chruatain –Ó! ‘s go raghainn go fonnmhar…