Table of contents for Tuis Werf 2023 in Tuis

Ek hou van tuinmaak. As ek moeg gewerk is of net ’n bietjie vrede soek, gaan doen ek iets in die tuin. Dan saai ek saad, trek onkruid uit, sny ’n paar dooie goed af of bekyk my voortuin en wonder wat ek volgende seisoen wil doen. My voortuin is wild. Ek saai vir die lente en somer plukblomme en los die papawers om te groei waar hulle wil. Veral in die somer troon die sonneblomme, jakobregops en Amaranthus bo jou uit terwyl jy met die graspaadjie langs stap. (’n Man van Takealot het my juis eendag, voor hy die pad voordeur toe aangedurf het, gevra of ek seker is daar is nie slange nie!) Met die saamstel van vanjaar se Tuis Werf het ek deur al my stories van…

In die winter ervaar ons ’n kleurontploffing wanneer die aalwyne op hul mooiste is in skakerings van rooi, oranje en geel.– Jan WIE WOON HIER? Jan en Daléne van Vuuren WAAR Rooibergkrans Privaat Wildreservaat, tussen Thabazimbi en Bela-Bela, Limpopo ERFGROOTTE 2 500 m² GRONDTIPE Sand met klip WATERSLIM PLANTE Hier groei sowat 1000 aalwyne van 60 verskillende spesies, 2000 vetplante en omtrent 120 broodbome van ongeveer 25 spesies uit die Encephalartos genus. Van hul ander waterwys plante sluit in nabome (Euphorbia ingens), skoonmase-tong (Sansevieria trifasciata), kraanvoëlblomme (Strelitzia reginae) en halfmense (Pachypodium namaquanum). As tuinmaak jou liefde is, maar dit reën min, kan jy gerus gaan kers opsteek by Jan en Daléne van Vuuren in die Bosveld. Want hulle weet hoe. “Met ’n reënval van sowat 350 mm per jaar kan jy…

Vormsnoeiplante is nie net mooi nie, dit bring ook struktuur en fokuspunte in ’n tuin en maak dit interessant. “Die voordeel van vormsnoei is dat dit in ’n formele sowel as ’n informele tuin goed werk. In ’n meer formele tuin wat grootliks uit vormsnoeiplante bestaan, bied die verskillende vorms en skakerings van groen steeds genoeg verskeidenheid,” verduidelik Karin du Plessis, eienaar van die tuinontwerpsaak In & Outdoor Gardens. “In ’n meer informele tuin gee vormsnoei struktuur aan gemengde beddings. En in die winter, wanneer tuine kaal gesnoei en die bome sonder blare is, is dié plante opvallend en steeds mooi.” Sy sê dis ook belangrik dat die vorms en die grootte van die struike by die voorkoms van die huis en grootte van die tuin pas. “Vormsnoei pas by…

As daar baie van een soort plant in ’n bedding of tuinkamer groei, het jou tuin trefkrag én is jou werk minder! Die tuinkenner Pietman Diener vertel meer: “Massa-aanplanting het baie voordele en kan in groot sowel as kleiner tuine gebruik word. In ’n groot tuin kan dit heeltemal oorweldigend raak as jy ’n te groot verskeidenheid plante in al die verskillende dele of tuinkamers het. Deur in party van die kamers ’n groep van net een soort plant te gebruik, skep jy ’n rustiger gevoel met groter trefkrag. Jy sien die plante regtig raak.” Voordele Tuiniers kan beslis baat by massaaanplantings. Dit verlig onder meer jou werklas en maak jou tuin meer ekonomies en waterwys. Aangesien die hele bedding dieselfde waterbehoeftes het, kan jy daarvolgens natgooi en kry niks…

WIE WOON HIER? Rikus en Eunice Swanepoel en hul kinders, Markus, Rein en Limrik WAAR Irene, Pretoria GROOTTE VAN TUIN 1400m² GRONDTIPE Komposryke tuingrond In Eunice se tuin gaan dit oor meer as net plante. Sy versier haar lushof met mooigoed wat haar na aan die hart lê. “Ek sou my eerder as ’n tuinversierder as ’n tuinier beskryf,” gesels sy. “Ek is mal oor markte met mooi en interessante goed. Dis waar ek die meeste van my tuindekor raakloop. Soms het ek ’n kaal muur of ’n leë stukkie grond en dan gaan soek ek geroeste ysterware, emaljehouers of ’n tuinbankie om daar neer te sit. Ander kere koop ek ’n klomp mooi hekkies en gekrulde yster en kom soek plek daarvoor!” Eunice glo ’n mens moet die mooi…

“Net soos in ’n groter tuin moet ’n klein tuin aangepak word deur die basiese beginsels van tuinontwerp toe te pas,” sê Neville. “In ’n kleiner tuin moet dit net met groter omsigtigheid gedoen word, want dis onmoontlik om ’n probleem in so ’n ruimte weg te steek,” verduidelik hy. Die eerste ding waaroor jy moet besluit, is hoe jy jou tuin wil benut. Wil jy net ’n mooi tuin hê waarna jy vanuit jou huis kan kyk? Wil jy jou tuin gebruik om in te onthaal? Het jy kinders wat in die tuin sal wil speel? En hoeveel tyd het jy om die tuin te onderhou? Dit sal alles ’n rol speel in die tipe tuin waarop jy besluit. Jou leefstyl bepaal ook grootliks hoe jou tuin gaan lyk.…

Januarie Gee jou rose drie keer ’n week diep water as dit nie reën nie, en sorg vir ’n goeie deklaag. Hierdie maand is ook ’n goeie tyd vir ’n somersnoei. (Onthou, wanneer jy rose vir jou huis pluk, snoei jy sommer ook die plante.) Bemes jou rose teen die einde van die maand. As dit baie warm is, wees op die uitkyk vir rooispinnekop – hul teenwoordigheid is dikwels ’n teken dat rose nie genoeg water kry nie. Februarie Sny gereeld dooie rose uit en hou jou rose goed nat in warm weer. Bemes jou rose weer aan die einde van die maand en onthou die deklaag om jou plante. Kyk in reënweer uit vir swartvlek en behandel soos nodig. Maart Pluk gereeld blomme en sny dooie rose uit…

Indiese meidoring (Rhaphiolepis x delacourii ‘Kruschenia’) In Augustus en September is dié struik so oortrek met pienk blomme, jy kan skaars die blare sien! Dis gehard en wanneer die struik eers goed gevestig is, kan dit met min water klaarkom en steeds mooi blom. Indiese meidoring aard goed in volson sowel as halfskaduwee. Sny dit ná blomtyd effens terug om digte groei te bevorder en die struik netjies te hou. Plantgids • Volson tot halfskaduwee • Rypbestand • Windbestand • Groei 2 m hoog en 1,5 tot 2m wyd Reusepapierblom (Limonium perezii) Omdat hierdie meerjarige se blomme so lank hou, voel dit of daar geen einde aan sy blomseisoen is nie! Boonop is dit ideaal vir kustuine en blom dit regdeur die winter tot in die somer. In kustuine het…

Sonder goeie grond sal geen tuin floreer nie. Groot hoeveelhede kompos en kunsmis is boonop nie altyd die antwoord nie. Dis wel belangrik om te weet watter tipe grond jy het, want dan sal jy weet hoe om dit te behandel en wat om daarin te plant. Deesdae is dit ook maklik vir tuiniers om hul tuingrond professioneel te laat toets. Dr. Pieter Raath, ’n grondkundige en mede-eienaar van LabserveMycro, verduidelik… 1 Toets jou grond Jy kan jou grond by enige landboulaboratorium soos LabserveMycro laat toets vir sowat R400. Dié toets dui gewoonlik die chemiese samestelling van die grond aan, die hoeveelheid en tipe voedingselemente daarin, asook of dit brak (met ’n oormaat soute), suur of alkalies is. Sommige toetse sal ook aandui of dit sand-, leem-of kleigrond is. As…

Jou plante én tuingrond sal baat vind by ’n goeie deklaag in jou tuin. Neville Orsmond van Create a Landscape in Johannesburg en Wouter Kruidenier van De Kruidenier Eksklusiewe Tuine in Durbanville gee raad. Hoekom Deklae is veral belangrik in nuwe tuine met jonger plante, waar grondbedekkers nog nie die grond toegegroei het nie. Maar dis ook onontbeerlik in gevestigde tuine: • dit hou die grond koel; • dit keer dat die grond uitdroog weens verdamping; • dit keer dat besproeiingswater wegloop – jy spaar dus water; • dit beperk onkruidgroei; • namate organiese deklae afbreek, verbeter dit die grond se tekstuur en verskaf voedingstowwe aan die grond; • dit help die erdwurms met hul werk – hulle floreer danksy die organiese materiaal. Wanneer Dit hang af waar jy bly:…

WIE WOON HIER? Theo en Ina Nauhaus, Roger Federer die Jack Russell en Plonsie die gemmerkat WAAR Bloemfontein GROOTTE VAN TUIN 250 m² (kleurvolle voortuin 42m²) GRONDSOORT Klei Ina glo eerste indrukke tel. Sy wou hê die voortuin van hul Bloemfonteinse meenthuis moet so mooi en kleurvol wees dat mense wonder wat is nóg agter daardie tuinhekkie! Dit is presies wat sy regkry, en dit boonop met gryswater. “Ek hou my voortuin al amper tien jaar met wasmasjienwater aan die gang. Dit is tydrowend, maar die moeite werd. Ek het die afloop in my tuin begin benut toe ek besef het hoeveel water die wasmasjien gebruik,” vertel sy. “Ons het ’n 30m lange 30mm-plastiekpyp aan die wasmasjien se uitlaat verbind en wanneer ek wasgoed was, moet ek die pyp fisies…

’n Bietjie romanties, vreugdevol, maar tog sag en rustig. Só beskryf Nan haar oorvloedige roostuin op die mooie Swellendam. Nan is ’n roosmens. Deur en deur. Sy kweek ook ander struike en meerjariges, maar hulle moes al baiemaal plek maak vir nog rose, vertel sy. Sy het haar tuin self beplan en die afgelope klompie jare nie veel aan die basiese struktuur daarvan verander nie – maar wel baie nuwe rose aangeplant. “Ons het voorheen op ’n kleinhoewe in die Hermitagevallei net buite die dorp gewoon. Dít is nou die land van melk en heuning as dit by rose kom! Die grond daar is effens kleiagtig en klipperig – net wat ’n roos wil hê om goed te groei. Daar het ek honderde rose gehad. Nadat ons dorp toe getrek…

HEININGTIPE #1 Pluk vir jou ’n blom As jy van ’n informele heining hou wat boonop baie blomme dra, is die inheemse en waterwyse syselbos (Plumbago auriculata) ’n goeie keuse. Dit werk goed vir ’n groter heining en hou van volson. ’n Syselbosheining groei baie dig en bied daarom ook privaatheid. Snoei dit in die winter hard terug sodat dit ’n mooi vorm behou, want dié heinings kan maklik slordig raak. In die somer, wanneer die bos groei, kan jy jou heining ná die eerste blomtyd ook met sowat ’n derde terugsny vir nog meer blomme later in die seisoen. Op dié manier hou jy jou heining heeljaar netjies. Plant ook: • Blinkabelia (Abelia grandiflora) • Blouklokkiesbos (Mackaya bella)* vir ’n skadutuin • Escallonia-hibried ‘Apple Blossom’ • Fynblaar-rooihout (Ochna serrulata)*…

Ons kenners Met ’n lewende grondbedekker is jou tuin kleurvol, bly die grond langer koel en lok jy welkome voëls en insekte na jou werf. Op dié manier skep jy ’n unieke habitat wat boonop mooi lyk! Ons het vier tuinkenners gevra watter grondbedekkers met min moeite ’n bedding vinnig sal toegroei. Hier is van hul gunstelinge. Oortjies (Falkia repens) Neville Oortjies is ’n geharde, matvormende grondbedekker met ’n plat groeiwyse. Dit het pragtige ronde blaartjies en spog van September tot Desember met groot ligpienk tot wit trompetvormige blomme. Dié inheemse grondbedekker groei in die son sowel as gedeeltelike skaduwee, en hoewel dit in taamlike nat dele goed sal groei, is dit ook gelukkig met minder water sodra dit goed gevestig is. Oortjies is ’n goeie opsie tussen plaveiblokke en…

Gee jou verbeelding vrye teuels as dit by vetplante kom, want met dié waterwys staatmakers is daar geen einde aan die moontlikhede om die perfekte prentjie te skep nie. # 1 HANG HULLE OP Vetplante met hul vlesige blare is perfek vir ’n hangmandjie. Hulle kan vir lang tye sonder water oorleef en maak ’n pragtige vertoning. Baie vetplante se groeiwyse is geskik hiervoor, selfs ’n jong aalwyn. Volg jou instink en plant wat vir jou mooi is. Só maak jy jou eie hangmandjies: Wat jy nodig het • draadmandjie • klapperhaar (opsioneel) • goeie, krummelrige potplantgrond wat goed dreineer • organiese kunsmis • ’n verskeidenheid vetplante SÓ MAAK JY Begin deur die hangmandjie met klapperhaar uit te voer as dit nie reeds so ’n voering het nie. Vul dit halfpad…

Menige tuinier wil hul eie kompos maak, maar vir sommige klink dit na net te veel moeite. Dit hoef egter glad nie die geval te wees nie. Die lente, wanneer dit begin warmer word, is die perfekte tyd om te begin! As jy jou eie kompos maak, doen jy jou tuin en die omgewing ’n guns. Jy herwin tuin-en kombuisafval wat op ’n stortingsterrein sou beland, spaar petrol deur dit nie weg te ry nie én jou tuin vind baat by die tuisgemaakte produk. ’n Mens maak natuurlik nie regtig kompos nie – jy skep net gunstige omstandighede sodat die natuur die werk kan doen. Fyner organiese materiaal soos blare en sagte plantreste wat net in die natuur gelos word, sal sowat 12 maande neem om kompos te word; die…

Groente en kruie Gebruik dié gids en saai en plant op die regte tyd en plek. Beplan jou groentetuin Omdat verskillende groentes in verskillende seisoene beter aard, moet jy in die herfs jou winter-en in die lente jou somer-kombuistuin beplan en plant. Gebruik dié beddingplanne van Jenny Louw, skrywer van Earth Artist, vir ’n ryk oes. Herfs-plant-ensaaigids Lente-plant-ensaaigids WENK Laat opeenvolgende beddings elke winter rus. Maak dit bolangs met ’n vurk los, bedek met kompos en plant gewasse en blomme soos lupiene, klawer, koring en kappertjies daarin. Los ook die onkruid wat opkom net so; sny dit net af voor dit saad skiet. >>…

1 SAAI SAAD Om saad te saai vir lente-en somerblomme is ’n tuintaak wat groot vreugde bring. Daar is soveel meerjariges en eenjariges wat van saad groei dat jy elke jaar iets anders kan saai. Die kenners by The Flower Cartel, ’n besigheid wat spesialiseer in blomsaad, sê dit is glad nie moeilik om self blomme van saad te kweek nie. Volg hul raad: Waar en wat Kyk eers wat reeds in jou tuin is. Die meeste blomme het 6-8 uur son per dag nodig. As jou beddings baie skaduwee het, saai jou blomme in potte op ’n sonnige stoep. Meerjariges leef vir ’n hele paar jaar en verg oor die algemeen minder werk as eenjariges, maar eenjariges produseer meer blomme oor ’n korter tydperk. Eenjariges soos kosmos en pronkertjies…